Wawer
Obszar dzielnicy Wawer liczy 7971 ha, przy czym 34,8% jej powierzchni to lasy, tak więc jest to dzielnica zielona o znanych walorach klimatycznych i tradycji uzdrowiskowej. Słynna z przyrodniczego bogactwa lasów tworzących Mazowiecki Park Krajobrazowy w sąsiedztwie którego planuje się inwestycje nieuciążliwe dla środowiska, takie jak: ośrodki sportu i rekreacji, małe pensjonaty oraz ośrodki usług medycznych.

Na terenie dzielnicy największy procent budownictwa stanowią zasoby budownictwa indywidualnego, następnie zasoby komunalne, zakładowe i spółdzielcze.

 www.wawer.warszawa.pl


Historia Wawer

Prawobrzeżne ziemie Kotliny Warszawskiej, położone na zalewowych tarasach rozległej tu doliny Wisły, były peryferyjnymi obszarami rodzącego się Królestwa Piastów. Na wschód od nich rozciągały się wielkie obszary leśne. Część tego nadwiślańskiego zespołu osadniczego należała do diecezji płockiej z parafią Kamion, część zaś wchodziła w skład diecezji poznańskiej. W jej granicach leżał Gocław i Zerzeń z parafią utworzoną w 1403 r. oraz Błota i Miedzeszyn. W wieku XIII i XIV wykształciły się tu dobra szlacheckie. Od połowy XIV w. pojawiają się w dokumentach wzmianki o wsiach takich jak: Zerzeń, Wólka Zerzeńska, Borków, Falenica, Zagóżdż, Zastów. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony oraz przeniesieniu stolicy do Warszawy zanotować można ożywienie gospodarcze. Okolice te stały się też areną niecodziennych wydarzeń historycznych. Na polach Zastowa 25 listopada 1527 r. odbył się zjazd senatorów i szlachty mazowieckiej, obradujący m.in. na temat wolnych elekcji. W kwietniu następnego roku na polach wsi Kamion odbył się zjazd elekcyjny szlachty z całej Polski i Litwy, zakończony 11 maja 1573 r. wyborem Henryka Walezego na króla Polski i Litwy.
Położone na przedpolach stolicy tereny przyciągające licznych osadników, kilkakrotnie zmieniały właścicieli, wchodząc w skład majątków znanych rodzin szlacheckich, takich jak: Zerzeńscy, Drużbicze, Pilichowscy, Kazanowscy, Sapiechowie, Bielińscy i in.. To właśnie od Urszuli z Bielińskich Czermińskiej, Elżbieta Sieniawska zakupiła w 1720 r., włączając do dóbr wilanowskich, między innymi wsie Zastów, Las, Zbytki, Olendry oraz karczmę Wawer. Po raz pierwszy w dokumentach pojawił się wtedy zapis nazwy Wawer. Karczma zbudowana została u zbiegu ważnych szlaków komunikacyjnych jak również w pobliżu dróg o charakterze lokalnym. Dało to możliwość utrzymania się sporej liczbie rzemieślników i kupców. Karczma zniknęła z map na przełomie XVIII i XIX w. w wyniku wytyczenia granic po trzecim rozbiorze Polski i utrudnień w kontaktach między poszczególnymi zaborami. Utworzenie Królestwa Kongresowego ożywiło ruch towarowy i podróżny i karczmę Wawer odbudowano.
Osobnym rozdziałem w historii Pragi Południe i okolic, w tym Wawra, były walki w czasie powstania listopadowego. Wtedy to miejscowości Grochów i Wawer na stałe zagościły na kartach historii. Na terenie obecnego Anina, Starego i Nowego Wawra, Wygody i Woli Grzybowskiej doszło 19 i 25 lutego 1831 r. do krwawych bitew a następnie do serii walk uwieńczonych zwycięskim bojem na polach Wawra i Wygody. Bohaterem tych walk był m.in. Piotr Szembek.
Folwarki i wsie położone na terenie walk powstańczych poniosły ogromne straty. Dla powetowania strat właściciele tych terenów, administratorzy Wilanowa, postanowili rozparcelować i wydzierżawić grunty dotychczas niezasiedlone. Karczma odbudowana w 1834 r. przeżywała prawdziwy rozkwit. Wokół powstało osiedle rzemieślników i kupców. W tym czasie na rozparcelowanych dobrach powstało osiedle rolnicze które nazwano kolonią Wawer.
Powstanie styczniowe i związane z nim uwłaszenie chłopów przyspieszyły reorganizację administracji terenowej. Nowy podział administracyjny doprowadził do powstania gminy Wawer obejmującej osady i wsie: Wawer, Wygoda, Kawęczyn, Gocławek, Grochów, Kamionek, Saska Kępa, Gocław, Zastów, Kaczydół (obecnie Międzylesie), Stara Miłosna i Żurawka. ( w roku 1889 - Kamionek, a w 1916 - Grochów, Gocławek i Saska Kępa zostały przyłączone do Warszawy) .W Wawrze zlokalizowano Zarząd Gminy i Sąd Gminny dla trzech gmin: Wawer, Bródno i Zagoźdź. Niebywały wpływ na rozwój gminy miał fakt przeprowadzenia przez jej tereny linii kolejowej zwanej Nadwiślańską. W 1877 r. otwarto w Wawrze stację kolejową. Od 1900 r. stolicę z Wawrem połączyła również kolejka dojazdowa kursująca od mostu Kierbedzia, którą w 1908 r. przedłużono do Karczewa. Powstały liczne letniska: w Świdrze, Józefowie, Michalinie, Falenicy, Miedzeszynie, Radości, Międzylesiu i Aninie. Przybywało też stałych mieszkańców. W Wawrze osiedlali się głównie kolejarze, kupcy i rzemieślnicy. Anin, zwłaszcza w latach trzydziestych stał się atrakcyjnym miejscem zamieszkania dla przedstawicieli zawodów artystycznych, przemysłowców, urzędników państwowych, wojskowych.
W 1924 r. Falenica otrzymała prawa miejskie i stała się siedzibą gminy obejmującej osiedla: Anin, Międzylesie, Radość, Zbójna Góra, Stary i Nowy Miedzeszyn, Michalin, Józefów i Świder. Na krótko przed wybuchem drugiej wojny światowej gmina Wawer składała się z następujących osad Stary i Nowy Wawer, Zastów, Stara Miłosna, Międzylesie, Anin (który w 1939 r. powrócił do Wawra) i Wiśniowa Góra oraz wsie: Pochulanka, Zbytki, Las i Zerzeń.
Walki wrześniowe i obrona Warszawy w 1939 r. przyczyniły się do emigracji ludności z Warszawy na tereny m.in. Wawra. Wielu uciekinierów szukało tu tymczasowego schronienia i doraźnej pomocy. Postawiło to przed ówczesnymi władzami gminy szczególne obowiązki opieki nad rodzinami dotkniętymi skutkami wojny, w postaci pomocy materialnej, znalezienia pracy, zaopatrzenia w "lewe" dokumenty. Do listopada 1939 r. funkcjonował szpital polowy ss. Felicjanek i ss. Rodziny Maryi. Siostry prowadziły też dożywianie biednych i poszkodowanych w wyniku działań wojennych. W listopadzie 1939 r. zarząd gminy, podjął prace nad urządzeniem odrębnego cmentarza dla ofiar wojny, który mimo terroru hitlerowskiego przetrwał czas wojny dzięki solidarności wawerskiego społeczeństwa.
W nocy z 26 na 27 grudnia 1939 r. Niemcy aresztowali 114 obywateli polskich, w większości mieszkańców Wawra i Anina, a 27 grudnia dokonali masowej egzekucji w której zginęło 107 z nich. Była to pierwsza zbrodnia na ludności cywilnej Warszawy i okolic. Została ona upamiętniona przez utworzenie konspiracyjnej młodzieżowej Organizacji Małego Sabotażu "Wawer", związanej z organizacją harcerską Szarych Szeregów, która skupiała około 500 członków i wykonała około 170 akcji w latach 1940 - 1945.
Ruch oporu w Wawrze powstał już na przełomie 1939/1940 r. W skład Związku Walki Zbrojnej i później Armii Krajowej wchodziły kompanie tworzące Rejon IV AK w Otwocku. Działały tu również inne organizacje ruchu oporu, a ludność cywilna wspomagała działania konspiracyjne. Na szeroką skalę prowadzona była akcja tajnego nauczania, w której brała udział większość młodzieży zamieszkałej na terenie gminy oraz większość wawerskich nauczycieli.
W Falenicy od 31.10.1939 r. do 20.08.1942 r. istniało getto, przez które przeszło 7,5 tys. osób. W lipcu 1942 r. Niemcy rozstrzelali 45 osób narodowości żydowskiej przewożonych transportem z Rembertowa do getta w Falenicy. Jeszcze przed wojną Towarzystwo "Pomoc dla sierot" założone i kierowane przez dra Janusza Korczaka, organizowało w gminie Wawer, kolonię dziecięcą dla dzieci żydowskich, nazwaną "Różyczka". Dzięki pomocy władz gminnych i okolicznej ludności kolonia przetrwała do października 1940 r. kiedy to dzieci wraz z opiekunem musiały opuścić dom i udać się do getta w Warszawie.
Dla prawobrzeżnej Warszawy wojna zakończyła się 15 września 1944 r., chociaż front przez 4 miesiące trwał na linii Wisły, a ostrzał artyleryjski z lewego brzegu przynosił duże straty. Organizowano jednak w miarę możliwości normalne życie.
W pierwszych latach powojennych do osiedli położonych między Wawrem a Falenicą napływała ludność ze zrujnowanej stolicy i okolicznych miasteczek i wsi. Zajęte zostały wszystkie drewniane domy letniskowe. Wiele z nich nadmiernie zagęszczonych, wielokrotnie przebudowywanych, uległo dewastacji. Na pustych działkach wyrosły prowizoryczne budynki mieszkalne. Ucierpiały też okoliczne lasy, w których masowo wycinano drzewa.
W okresie powojennym czterokrotnie zmieniano przynależność administracyjną terenów gminy Wawer. Od 1945 do 1951 roku Wawer był samodzielną gminą, a od roku 1951 do 1960 przyłączono go razem z Falenicą do Wielkiej Warszawy. Powołana została nowa dzielnica Warszawa Wawer. W jej skład weszły położone wzdłuż torów kolejowych miejscowości: Wawer, Anin, Międzylesie, Miedzeszyn i Falenica oraz wsie przy Trakcie Lubelskim i Wale Miedzeszyńskim: Zastów, Zerzeń, Zbytki, Las, Kuligów, Wólka Zerzeńska, Julianów, Skrzypki, Zatrzebie, Błota, Miedzeszyn - wieś. Na terenie nowej dzielnicy działały nieliczne zakłady przemysłowe. W Falenicy wznowiła pracę huta szkła i tartak, powstała fabryka "Mera - Pnefal". W Międzylesiu rozpoczęły produkcję zakłady ZWAR. W latach 60-tych utworzono tu Instytut Elektrotechniki. Powstały dwa szpitale: Centralny Szpital Kolejowy i Centrum Zdrowia Dziecka, a w Aninie Instytut Kardiologii. Rejon Wawra, Anina i Międzylesia w latach 50-tych został częściowo skanalizowany. Ruszyło wtedy na tym terenie budownictwo mieszkaniowe. Pozostałe obszary dzielnicy pozbawione infrastruktury rozwijały się znacznie wolniej. Przyłączenie dzielnicy Warszawa Wawer do dzielnicy Praga Południe, w listopadzie 1959 r. spowodowało znaczne spowolnienie rozwoju tych terenów, czyniąc je peryferyjnymi, zaniedbanymi i niedoinwestowanymi.
W marcu 1994 r. powołano samodzielną gminę Warszawa - Wawer. Od tego momentu nasza gmina zyskała szansę rozwoju i nadrobienia swego ponad trzydziestoletniego zapóźnienia gospodarczego.
Gmina Warszawa - Wawer funkcjonowała do 27 października 2002 r. W tym dniu weszła w życie ustawa o ustroju m.st.Warszawy, która wszystkie gminy warszawskie przekształciła w dzielnice m.st.Warszawy

Położenie geograficzne i zasoby naturalne
Dzielnica Wawer położona jest na obszarze Niżu Środkowopolskiego, w pasie Krainy Wielkich Dolin. Większość terenu to obniżenie Kotliny Warszawskiej. Mimo swego położenia na terenie równinnym, obszar dzielnicy charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu. Oprócz obszarów monotonnych (równiny) występują też obszary pagórkowate, ukształtowane przez lodowiec oraz wiatry (wydmy). Bardzo ciekawa pod względem krajobrazowym jest również rozległa dolina Wisły.

Znaczną część powierzchni dzielnicy stanowią tereny zielone. Lasy, użytki rolne, wody i zadrzewienia zajmują łącznie ponad 70 % powierzchni., a lasy stanowią 34% całkowitej powierzchni dzielnicy.
Wschodnie tereny dzielnicy Wawer znajdują się w granicach Mazowieckiego Parku Krajobrazowego, który został utworzony w latach 1986-1988 Na terenie naszej dzielnicy wydzielono rezerwat leśny o powierzchni 113,92 ha - im. Króla Jana III Sobieskiego, gdzie ochronie podlegają grądy o charakterze subkontynentalnym oraz bory mieszane sosnowo-dębowe i typowe bory sosnowe. Z uwagi na prowadzone tu liczne badania naukowe oraz potrzebę odtworzenia znacznej części drzewostanu rezerwat jest ogrodzony i zamknięty dla ruchu turystycznego z wyjątkiem dwóch ścieżkek dydaktycznych.

Na terenie dzielnicy znajduje się również Warszawski Obszar Chronionego Krajobrazu z rezerwatem znanym pod nazwą "Wyspy Zawadowskie" obejmujący swoim zasięgiem wyspy, piaszczyste łachy oraz wody płynące rzeki Wisły.
Na uwagę zasługuje Park im. Matki Mojej, powstały w latach wojny. Posadzony został przez słuchaczy konspiracyjnej podchorążówki, którzy pracowali tutaj podczas zalesień.
Do ważnych zasobów naturalnych należy sieć hydrologiczna, którą stanowią rzeka Wisła, płynąca na tym obszarze w szerokiej rozległej dolinie o urwistych krawędziach, które tworzą malownicze skarpy, 62-kilometrowa sieć kanałów i rowów melioracyjnych oraz bezopdpływowe jeziora torfowe.
Objęta jest również ochroną Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody znaczna liczba pomników przyrody, wśród nich 62 dęby, 21 kasztanowców, 7 sosen, 2 lipy i pojedyńcze okazy jałowca, klonu wiązu, jarząbu i in.
Obszar dzielnicy Wawer pokryty jest siecią oznakowanych szlaków turystyki pieszej, prowadzących przez urocze i zróżnicowane pod względem ukształtowania tereny. Szlaki turystyczne umożliwiają dowolne układanie wycieczek o różnej długości i tematyce: Szlak Lasów Wawerskich, Szlak Piaszczysta Perć, Szlak Na Przedpolach Stolicy, Szlak Wydmowy i Szlak Falenicki. Ścieżki piesze wraz ze ścieżkami rowerowymi są doskonałym miejscem do odpoczynku i rekreacji

Opracowanie pochodzi ze strony Urzędu Dzielnicy.

powrót

 

Imieniny:

dziś: Aidy Innocentego
jutro: Olafa Marty

Wyszukaj w serwisie